Bedreigd paradijs
Wie de VU Hortus binnenwandelt, betreedt een andere wereld, een paradijsje met (nog steeds) vrij entree. Ga er eens ronddwalen, en voor je het weet blijf je er de hele dag. Je zult thuiskomen met een gevoel alsof je op vakantie bent geweest. Volg het voorbeeld van vele plantenliefhebbers en botanici, tekenaars en fotografen, pauzerende medewerkers van universiteitscampus en ziekenhuis, Hortus-vrijwilligers en hoveniers, VUmc-patiënten, scholieren op excursie en andere (buurt)bezoekers die je voorgingen. De tuin met haar ruim 6.000 (!) soorten planten is enorm afwisselend. Op dit moment (het sneeuwt en het vriest met grote regelmaat en heftigheid, deze winter is er één van de meer winterse dan we ons sinds lang konden heugen, zoals u ongetwijfeld zelf ook gemerkt hebt) is de buitentuin misschien niet op zijn mooist, maar ook de 10 (!) kassen met verschillende klimaatafdelingen zijn in alle seizoenen (nog steeds) even spectaculair. Er zijn orchideeën, levende fossielen, Bijbelse planten, alpine planten, varens, bamboes, de meest gevarieerde en uitgebreide collectie cactussen en vetplanten van Nederland, een intrigerende afdeling Penjing en Bonsai, en sinds vijf jaar ook een aparte collectie Australische planten: even bijzonder en afwijkend als de diersoorten uit dat werelddeel. Verspreid over de tuin en tussen de oranjerieplanten vind je ’s zomers terrassen en zitjes, in de winkel kun je iets lekkers bestellen, tekenaars en fotografen kunnen zich uitleven, en er zijn altijd tuin- en kamerplanten te koop, evenals zaden en bolletjes.
Maar als de huidige plannen van de Vrije Universiteit doorgaan, moet je snel zijn! Deze tuin, waar ook iemand wie het wetenschappelijke belang van de bijzondere plantencollectie geen snars interesseert zal genieten, dreigt op de schop te gaan. In de stedenbouwkundige schets voor de geplande nieuwe campus van de VU is namelijk op de locatie van de Hortus nieuwbouw ingetekend. Het Universiteitsbestuur zegt de consequenties van de voorgenomen sluiting van de Hortus zorgvuldig te onderzoeken en de Hortuscollectie niet verloren te willen laten gaan. Onderzoek is beloofd naar manieren om deze collectie een goede herbestemming te geven.
Een deel van de collectie (zoals de prachtige oude watercypres bij de ingang, uniek voor Nederland en naar verluidt Europa, en in China waar hij inheems is, een bedreigde soort) kan echter helemaal niet overgeplant worden, en hoveniers die ik sprak benadrukten hoe belangrijk het voortbestaan van de plantencollectie juist in haar samenhang is. Trouwens, zorgvuldigheid was ver te zoeken in de interne communicatie tegenover Hortus-medewerkers over de plannen, in wrang contrast tot het streven naar openheid en transparantie die de nieuwe plannen willen uitstralen. “Dat mag je de VU aanrekenen,” zei de VU-communicatieadviseur die ik hierover sprak. Geld speelt zoals altijd in dergelijke kwesties een cruciale rol: het betreft hier een peperduur perceel, en de universiteit wil een explosieve groei huisvesten zonder extra grond te kopen.
Er is vorig jaar een actie gestart voor het behoud van het Hortuseiland. Voorlopig zijn planten noch mensen verdwenen, maar vrijwilligers en andere steunbetuigers zijn nog steeds welkom.
De Hortus, Van der Boechorststraat 8 (achter het VUmc), is het hele jaar gratis toegankelijk: maandag t/m vrijdag van 08.00 – 16.30, op zomerzaterdagen (iedere zaterdag van april t/m september) van 09.00-17.00, en op de vier zondagen waarop lunchconcerten worden georganiseerd: 18 april, 6 juni, 5 september en 3 oktober van 10.00 tot 16.00 uur. Op zaterdag en zondag is parkeren bovendien helemaal gratis!